Wat zichtbaar blijft, wanneer stemmen zwijgen

De televisieserie Brieven aan Hueting gaat over het langdurige zwijgen rondom Nederlands-Indië: over geweld, verlies en ervaringen die na terugkeer in Nederland generaties lang nauwelijks werden uitgesproken. De serie laat zien hoe groot de spanning kan worden wanneer die ongehoorde stemmen alsnog hoorbaar dreigen te worden. Niet zelden roept dat meer op dan ontkenning alleen: een verlangen om het horen zelf te stoppen — en soms zelfs het zien.

Drie dagen na de laatste, heftige aflevering ontdekte ik dat beschilderde gezichten in de openbare ruimte waren overspoten met wit.
Ik ben de maker van die schilderingen. Ze maakten deel uit van mijn project Waar schimmen spreken – Stemmen uit de stilte van velen. Het werk vertrekt vanuit persoonlijke en collectieve geschiedenissen rond Nederlands-Indië en het langdurige zwijgen dat daarop volgde. In mijn werk onderzoek ik wat zichtbaar blijft wanneer stemmen niet (meer) worden gehoord.

Wat ik zie, is eerst en vooral dit:
niet het hele beeld is aangetast. Niet de omgeving. Niet het volledige hoofd.
Alleen het gelaat.

De gekozen kleur — wit — veroorzaakt geen directe stijlbreuk. De ingreep sluit visueel aan bij het bestaande palet en is daardoor niet onmiddellijk herkenbaar als een latere toevoeging. De spuitbus voegt niets toe: geen tags, geen teksten, geen nieuwe beelden. Alleen bedekking.

Opvallend is ook de uitvoering. De verfbewegingen zijn uniform in snelheid en volume (haastig, ruw). Er is een bewuste poging gedaan om de gezichten te volgen, haar en kleding is ongemoeid gelaten. Wat consistent is, is de keuze van de plek — het gelaat. Wat variabel is, is de slordigheid van uitvoering.

Die observaties roepen verschillende mogelijke lezingen op. Het kan gelezen worden als neutralisering. Als het ontnemen van individualiteit. Als een handeling die verder gaat dan ontkenning — richting ontstemmen: het letterlijk onzichtbaar maken van wat gehoord zou kunnen worden. Niet één stem wordt gesnoerd, maar alle tegelijk.

Mijn werk gaat al over vervaging. Over stemmen die niet verdwijnen, maar langzaam stiller worden. In dat licht voelt deze ingreep niet als een breuk, maar als een versnelling: van vervaagd naar vrijwel uitgewist.

Geen van deze betekenissen sluit de andere uit. Ze bestaan naast elkaar, verschuiven, overlappen.

Misschien is dat wat dit moment uiteindelijk doet: het vertraagt het kijken en maakt zichtbaar hoe betekenis ontstaat — niet door één verklaring, maar door het bewegen tussen mogelijkheden.